ახალციხის რაბათი – ისტორიული არქიტექტურის მეტამორფოზა

ბოლო პერიოდში, ფართოდ გაშლილმა და გამალებული ტემპით მიმდინარე კულტურული მემკვიდრეობის სარეაბილიტაციო მასშტაბურმა სამუშაოებმა არა მხოლოდ  ისტორიულ ქალაქებს უცვალა სახე, ის შეეხო შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლებსაც. ამ პროცესში საოცარი მეტამორფოზა განიცადა ახალციხის რაბათმაც.

2010
2010
2012
2012

ეს მძლავრი ციხესიმაგრე, რომლის ზღუდის მაღალი კედლები მდინარე ფოცხოვის ნაპირზე ამოზიდულ მთის წვერსა და კალთებზე შვიდ ჰექტრამდე ფართობს შემოფარგლავს, განსხვავებული ფუნქციის და მხატვრულ-არქიტექტურული ღირებულების, შუა საუკუნეების სხვადასხვა პერიოდის ნაგებობისგან შედგება.

2010
2010
2012
2012

სავარაუდო ძველი ლომსია, მნიშვნელოვანი სასიმაგრო კომპლექსი, რომელიც მთელი არსებობის მანძილზე ინტენსიური ცხოვრების  ასპარეზს წარმოადგენდა, საქართველოს სხვა ციხეთა მსგავსად, არაერთგზის დანგრეული და განახლებული კედელ-ბურჯებით, კოშკებით და სხვადასხვა ნაგებობებით, რეალური წარსულის კონკრეტულ პერიოდებს ხდიდა თვალსაჩინოს. XII საუკუნეში განახლებული და ახალციხედ წოდებული, თამარის ხანის ცნობილი პოლიტიკური მოღვაწეების შალვა და ივანე ახალციხლების სამფლობელო, შემდგომ – XIV-XVII სს-ში  სამცხის ათაბაგ ჯაყელთა რეზიდენციად რჩებოდა, ამ დროიდან კი, – ოსმალთა ხელში გადასული – ახალციხის საფაშოს ცენტრს წარმოადგენდა, რომლის მცველი იანიჩრები და თოფჩიები XIX ს-ში რუსის ჯარმა შეცვალა. უნდა ითქვას, რომ ციხესიმაგრის დაქვემდებარების რადიკალურ ცვლილებების მიუხედავად ქართული კვალის დომინანტობა აქ არ  წაშლილა.

2010
2010
2012
2012

მთელი ტერიტორიის შემომსაზღვრელი კედელ-ბურჯები, ციტადელი ციხე-დარბაზით, დარბაზული ეკლესია კარიბჭე-სამრეკლოთი, მეჩეთი და მედრესე, გალავანსგარეთ – დასავლეთით არსებულ ხევზე გადაყვანილი შესანიშნავი პროპორციის თაღებზე გამართული ვიადუკი, თუ ციხის ზედა კარიბჭის სიახლოვეს აღმართული, აგურით ნაშენი წახნაგოვანი მინარეთი, ცხადად ასახავს და აცოცხლებს XIV-XVIII სს-ების რთული და ბობოქარი ისტორიის  ეტაპებს. ამას გარდა, რეაბილიტაციამდე მის ტერიტორიაზე მრავლად იყო რუსეთის იმპერიის ჯარის მიერ ციხის დაკავების შემდგომ, XIX ს-ში  აგებული სხვადასხვა ფუნქციის შენობები, რომელთა დიდი ნაწილი ქვედა ციხეში იყო თავმოყრილი.

2010. მუზეუმის ძველი შენობა
2010. მუზეუმის ძველი შენობა
2012. ტერიტორია დღეს.
2012. ტერიტორია დღეს.

ჩვენამდე ახალციხის რაბათმა დანაკარგებით მოაღწია. XX ს-ის 80-იან წლებში, ძეგლთა დაცვის სამმართველო აქ, ზედა ციხის ცალკეულ ნაწილებზე და მის ტერიტორიაზე განლაგებულ  მეჩეთსა და მედრესეზე გარკვეული შუალედებით ატარებდა სარესტავრაციო-საკონსერვაციო სამუშაოებს. ქვედა ციხის ტერიტორიაზე XX ს-ის ბოლომდე რჩებოდა სამხედრო ნაწილი და შესვლა შეზღუდული იყო, რის გამოც აქ განლაგებული ნაგებობების შესახებ მწირი ინფორმაცია არსებობდა.

2010. ციხის ზედა კარიბჭე შიგნიდან
2010. ციხის ზედა კარიბჭე შიგნიდან
2012. ციხის ზედა კარიბჭე გარედან.
2012. ციხის ზედა კარიბჭე გარედან.

გასულ წელს, ახალციხის სასიმაგრო ხუროთმოძღვრული კომპლექსის რეაბილიტაცია ისე დაიწყო, რომ არ დამუშავებულა კონსერვაციის გეგმა, სადაც თავს მოიყრიდა სრული გრაფიკული და კვლევითი ინფორმაცია, რომელშიც უტყუარად იქნებოდა განსაზღვრული დასაცავი ფასეულობები და  იქცეოდა სახელმძღვანელო დოკუმენტად. მხსვილმასშტაბიანი სამუშაოები ელვისებურად წარიმართა და ერთ წელიწადში კომპლექსის ისტორიულად ჩამოყალიბებული სახის მთლიანი გადასხვაფერება გამოიწვია. ახირებული კონცეფცია (თუკი ის საერთოდ იყო დამუშავებული იყო და არსებობდა), ან იდეა ახალციხის რაბათის მოსალოდნელი გარდასახვის შესახებ, არც ძეგლთა დაცვის ეროვნული სააგენტოს სამეცნიერო-მეთოდურ საბჭოსთან ყოფილა წინასწარ შეთანხმებული და არც ამ სფეროს წარმომადგენელთა უფრო ფართო წრისთვის.

2010. მეჩეთი
2010. მეჩეთი
2012
2012

თავისუფალმა რეკონსტრუქციამ,  ციტადელისა  და ზღუდის კედლების სიმაღლის აწევამ, მთელ პერიმეტრზე ქონგურების შემოყოლებამ შუა საუკუნეების სიმაგრის საერთო სურათს ისტორიული დამაჯერებლობა დაუკარგა. ამას დაემატა ტერიტორიის პირწმინდად გასუფთავება XIX ს-ის სამშენებლო პერიოდისგან, სადაც, სავარაუდოდ, ჰოსპიტლის, ყაზარმებისა და სხვა დანიშნულების ნაგებობებს შორის, თბილისსა, თუ დუშეთში ამავე ფუნქციის მრავლად შემორჩენილ ნიმუშთა მსგავსად, უეჭველად იქნებოდა არქიტექტურულ-მხატვრული ღირებულების მქონე ნაგებობები, რომელთა ინვენტარიზაცია და შეფასება არც უფიქრიათ, ისე გაანადგურეს.

2010. მუზეუმი და მიმდებარე ისტორიული ნაგებობა.
2010. მუზეუმი და მიმდებარე ისტორიული ნაგებობა.
2012. ტერიტორია რეაბილიტაციის შემდეგ
2012. ტერიტორია რეაბილიტაციის შემდეგ

რეაბილიტაციის შედეგად ციხის ფართობი მჭიდროდ განაშენიანდა ახალი, ფსევდომავრიტანული ფორმების მქონე პავილიონებით და გალერეებით, ხიდებით, გუმბათიანი მოცულობებით, ამფითეატრით, გადასასვლელებით და აურაცხელი აუზებით აღჭურვილი  უფუნქციო ნაგებობებით. რეაბილიტაციის ორომტრიალში ისე, როგორც სხვა მრავალ შემთხვევაში, ტერიტორიის არქეოლოგიური შესწავლაც არ გახსენებიათ, თორემ სადმე მოუკირწყლავი რელიეფის დატოვება, გამოვლენილი კულტურული ფენის კვალზე მინიშნება, ან  განათხარი კედლების თუნდაც მცირე ფრაგმენტის ექსპონირება და სიძველის ჩვენება, ბევრად გაამდიდრებდა სურათს.

2010. ციტადელი, ფრაგმენტი
2010. ციტადელი, ფრაგმენტი
2012. ციტადელი, ფრაგმენტი
2012. ციტადელი, ფრაგმენტი

ახალციხის რაბათის სახე, რომელსაც ქართული  ხუროთმოძღვრების, ოსმალური და რუსული  პერიოდის ნაგებობების ერთობლიობა აყალიბებდა,  რომლის ნამდვილი არქიტექტურა ნამდვილ ისტორიას აცოცხლებდა, რეაბილიტაციის შედეგად სრულიად შეიცვალა და გამრუდდა. XIX ს-ის რუსული კვალი საერთოდ მოისპო, ხოლო ისლამური არქიტექტურის წილმა ზედმეტად წამოიწია წინ; ჭარბად დახვავებულ, უმეტესად უფუნქციო ახალ ნაგებობებში აშკარა  იმიტაციამ გამოჟონა, თუმცა მიბაძვის ობიექტის შერჩევისას ვექტორი დროსაც ასცდა და მისამართსაც: უცნაურია, რომ შთაგონების წყაროდ UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში შესული, მავრიტანული კულტურის შესანიშნავი ძეგლი, არაბი არქიტექტორების ქმნილება – ალჰამბრა იქცა  (ისიც პარადოქსია, რომ ამავე ნუსხის ჩვენს შედევრს – ბაგრატის ტაძარს მოვლა-პატრონობის შეუსაბამო მეთოდოლოგიის გამოყენების გამო სიიდან ამოღების საფრთხე შეექმნა). ცხოველხატული რელიეფი მიიჩქმალა და მთლიანად შეიმოსა ქვის მოპირკეთებით.

2010. ციტადელი, საერთო ხედი
2010. ციტადელი, საერთო ხედი
2012. ციტადელი, საერთო ხედი
2012. ციტადელი, საერთო ხედი

ახალ, გამოგონილ არქიტექტურულ მოცულობებში ჩაიკარგა მეჩეთისა და მედრესეს შესანიშნავი არქიტექტურა. სიჩქარეში სათანადო დრო არ დაეთმო მედრესეს მეორე სართულის კუთხის სათავსების სფერული კამარების საგულისხმო წყობას და ჩანს, მისი ადვილად მოწესრიგების გამო ნალესობის ქვეშ მოექცა, ხოლო მეჩეთის გუმბათი მეტი პომპეზურობის მინიჭების მიზნით ოქროსფერი ლითონით დაიბურა. საქართველოსა და თურქეთის კულტურის სამინისტროების მიერ დაგეგმილი ერთობლივი ქართულ-თურქული სამწლიანი, მრავალპუნქტიანი პროექტის ჩიხში შესვლის გამო, რაბათზე მიმდინარე სამუშაოებში არ მოხდა თურქი სპეციალისტების ჩართვა; აქვე უნდა ითქვას, რომ რეაბილიტირებული მეჩეთის გუმბათის გადახურვის ახლებური გადაწყვეტა მათ მიერ უარყოფითად და შეუსაბამოდ შეფასდა.

2010. მედრესეს მიმდებარე ტერიტორია
2010. მედრესეს მიმდებარე ტერიტორია
2012. მედრესეს მიმდებარე ტერიტორია
2012. მედრესეს მიმდებარე ტერიტორია

გამალებული ტემპით მუშაობას უნდა გამოეწვია აგრეთვე, წმინდა მარინეს ეკლესიის კარიბჭე-სამრეკლოს მეორე სართულის შემორჩენილ ნაწილში არსებული დახვეწილი თაღების ფორმის სახეცვლა რესტავრირებულ ნაწილებში.

სამართლიანობა მოითხოვს აღინიშნოს, რომ მუზეუმის ახალი შენობის  არქიტექტურა, რომელშიც ადგილობრივი ბანური გადახურვის ტრადიცია  შემოქმედებითად არის გადამუშავებული და ჩამოყალიბებული, თემის  თანამედროვე  საყურადღებო გადაწყვეტას იძლევა, კარგად ითავსებს ფუნქციას და ამავე დროს ორგანულად, ბუნებრივად ეწერება გარემოში.

2010. მედრესე
2010. მედრესე
2012. მედრესე
2012. მედრესე

ინტერნეტგამოცემებით გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით კომპლექსის რეაბილიტაციაზე 26 მილიონი ლარი დაიხარჯა და მას ყოველდღე 1500-დე ადამიანი სტუმრობს, რაც ციხის დირექტორის ნოდარ გოროხოვის აზრით ასეთი დიდი ინტერესი ობიექტის ისტორიულობით აიხსნება.  ჩვენი აზრით, კი, მნახველთა მოზიდვა ისტორიულობის გაფლანგვის ხარჯზე მოხდა.

2010. ვიადუკი
2010. ვიადუკი

არაერთხელ მოგვიწევს ბოლოდროინდელი რეაბილიტაციის შედეგების შეფასება, რომლის პროცესში კულტურული მემკვიდრეობის ესა, თუ ის ნიმუში უკანმოუბრუნებლად სრულად დაიკარგა, ან მისი განუმეორებელი ხასიათი და თავისებურება გაქრა. ჩვენთვის, ვინც მოასწრო ამ კარგად ნაცნობი და ახლობელი ნაგებობის, თუ მათი ერთობლიობით შექმნილი გარემოს განწყობის შეგრძნება, შეყვარება – მრავალ აღმოჩენასთან, საიდუმლოსთან და ისტორიასთან კვლავდაკვლავ მიახლოების გზა და საშუალება მოისპო… თუმცა ეს პერსპექტივი არა მხოლოდ ჩვენ მოგვაკლდა, აკი ასე ენანება სვანეთი და მესტია იტალიელ არქიტექტორს სილვიო კალვის, რაც პატივისცემით გვახრევინებს თავს მის წინაშე ქართული ხასიათის და მისი ნიუანსების ღრმა განცდისა და სიძველეთა ქომაგობის გამო.

მათ კი, ვინც ვერ მოასწრო იმ დაკარგულ ქართულ ღირსშესანიშნაობათა შეყვარება, რას მოუტანს რეაბილიტირებული ახალციხის რაბათის გაცნობა? რა შედეგი ექნება მათ შეცდომაში შეყვანას და ნაღდის ნაცვლად შემოთავაზებული ამ ყალბი, მოგონილი, ახლადაშენებული ხუროთმოძღვრული მემკვიდრეობისა და ისტორიის გათავისებას?!

2012. ეკლესია რესტავრაციის შემდეგ
2012. ეკლესია რესტავრაციის შემდეგ
2012. მეჩეთი, ინტერიერი
2012. მეჩეთი, ინტერიერი
2012. მუზეუმის ახალი შენობა
2012. მუზეუმის ახალი შენობა
რეაბილიტაციის პროცესში აგებული ახალი ნაგებობები:
14 15a 16 18 19 20 21 22 23 24
Posted in Uncategorized | დატოვე კომენტარი

Imageბათუმის ერთ-ერთი გამორჩეული ისტორიული ნაგებობის, ნიკოლოზ ბარათაშვილისა და მემედ აბაშიძის კუთხეში მდებარე ძველი ფოსტის შენობისაგან 2012 წლის სექტემბრის დასაწყისში მხოლოდ დაბზარული და დაზიანებული ფასადები იყო შემორჩენილი. ქალაქის ისტორიული ნაწილის დაცვით ზონაში მდებარე ურბანული მემკვიდრეობის ამ ქრესტომათიული ძეგლის ნანგრევებად ქცევა არც ომს და არც სტიქიურ უბედურებას გამოუწვევია – იგი დაანგრიეს.

XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე აგებული, იტალიური რენესანსის და ბაროკულ სტილში გადაწყვეტილი ძველი ფოსტის შენობა (თავდაპირველად – ბათუმის ფოსტა-ტელეგრაფის კანტორა) დომინანტურ როლს ასრულებდა უბნის განაშენიანებაში. იგი გამოირჩეოდა თვალსაჩინო ურბანული და მხატვრულ-ისტორიული ღირებულებით. 2004 წელს ჩატარებული კვლევის შედეგად ექსპერტებმა ნაგებობას ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭეს.

Image
ძველი ფოსტის შენობა, 2011 წლის ფოტო
Image
ძველი ფოსტის შენობა, 2012 წლის ფოტო

დანგრეული შენობის ფასადებზე ჯერ კიდევ შერჩენილია ნალესობით გამოყვანილი მცენარეული და ფიგურული გამოსახულებები. მემედ აბაშიძის ქუჩის მხარეს განთავსებულ სადარბაზოების წინ – თუჯის სვეტებზე დაყრდნობილი, აჟურული დეტალებით მორთული მსუბუქი ჩარდახები. ამავე მხარესაა მონოგრამითა და კონვერტის გრაფიკული გამოსახულებით გაფორმებული კედლის “საფოსტო ყუთი”.

ნაძერწი დეტალებით მორთული დარბაზები, სადაც  თავდაპირველი თუჯის სვეტები იყო შემონახული, აღარ არსებობს.

 Image  Image

 ფოსტის შენობის “საფოსტო ყუთი” და   ინტერიერი, 2004 წლის ფოტოები

ნგრევის პარალელურად მიმდინარეობს  “მშენებლობა”.  პროექტი გამოკრულია სამშენებლო მოედნის შემომფარგვლელ ღობეზე, რომლის მიხედვით ირკვევა, რომ  არქიტექტურული ძეგლის ადგილზე, მისი ფასადების უკან ამოიზრდება მრავალსართულიანი, მაღალი მანსარდით დასრულებული კოშკისებური ნაგებობა.

Image
ძველი ფოსტის “ახალმშენებლობის” პროექტი

ამ პროექტის განხორციელების შემთხვევაში მივიღებთ გაუგებარ “არქიტექტურულ კურიოზს”, რომელიც ერთბაშად  გადააჭარბებს ბათუმის ურბანული მემკვიდრეობის ძეგლებზე განხორციელებულ ყველა უმასშტაბო დაშენებას, გუმბათებს, მანსარდებს და ა.შ. უცნაური ისაა, რომ ნაგებობას კვლავ ძეგლის სტატუსი გააჩნია, რასაც ადასტურებს თვითმმართველი ქალაქის – ბათუმის საკრებულოს 2012 წლის 6 აგვისტოს მიღებული №46 დადგენილება, რომელიც გამოქვეყნებულია  “საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეში”. ადგილზე, უშუალოდ სამშენებლო მოედანზეც დამიდასტურეს, რომ ნაგებობა კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს წარმოადგენს.

შექმნილი მდგომარეობიდან გამომდინარე, შეიძლება დაისვას კითხვა: ხომ არ ფიქრობენ პროექტის ავტორები, ის ინსტანციები, რომლებმაც ეს პროექტი დაამტკიცეს, რომ ხდება ძეგლის შენარჩუნება და მისი ე.წ. რეაბილიტაცია? თუ ეს ასეა, სახეზეა უკანონობა, კონფორმიზმი, არაპროფესიონალიზმი და პროფესიული ეთიკის დეფიციტი.  

*  *  *

Image
სასტუმრო “ლონდონი”, ფრაგმენტი, 2011 წლის ფოტო

სხვათა შორის,ბათუმში წელს ვეღარც ძველი სასტუმრო “ლონდონის” შენობა ვიხილეთ (ზვიად გამსახურდიას ქ. №13), რომლის დანგრევამდე მიყვანაზე დაინტერესებულმა პირებმა “ადრევე იზრუნეს”. ეს ნაგებობა მრავალი წელი სახურავგადახდილი და გამოღადრული იდგა. შარშანდელი მდგომარეობის მიხედვით მისი გადარჩენა ჯერ კიდევ შესაძლებელი იყო.

როგორც ჩანს, იგივე ბედი ელის ზვიად გამსახურდიას და ხულოს ქუჩის კუთხეში (35/6) მდებარე ძველ აბანოს, თავდაპირველი სახელწოდებით – “ვენეცია”, რომლის ნგრევა დაწყებულია. ყოველ შემთხვევაში, ტერიტორია შემოღობილია და კუთხის შენობის საფასადო ნაწილი  მორღვევულია.

Image
აბანო, 2012 წლის ფოტო
Image
აბანო, ინტერიერის ფრაგმენტი, 2004 წლის ფოტო
Image
აბანო, გუმბათები, 2007 წლის ფოტო
Image
აბანო, ინტერიერი, 2004 წლის ფოტო

სახეცვლილია კიდევ ერთი არქიტექტურული ძეგლი – ე.წ. “ჩაის სახლი”. იგი ბათუმის სანაპირო ზოლის ისტორიულ განაშენიანებაში თვალსაჩინო არქიტექტურით გამოირჩევა. საკმაოდ დიდი,  ორსართულიანი  შენობა თითქმის მთელ კვარტალს იკავებს.  მისი ფასადები სამ ქუჩაზე – ი. გოგებაშვილის ქ. №12-14; ფარნავაზ მეფის ქ. №1-3; საიათნოვას ქ. №2 – ხოლო უკანა ფასადი გ. ელიავას ქუჩაზე გადის.

XIX ს-ის 80-იანი წლების მიწურულით დათარიღებული ეს ნაგებობა საპორტო ქალაქის ერთ-ერთ საუკეთესო სავაჭრო რიგს წარმოადგენდა. არქიტექტურულ-მხატვრული გადაწყვეტის მხრივ მას იშვიათად მოეძებნება პარალელები როგორც ბათუმის, ასევე საქართველოს სხვა ქალაქების ისტორიულ ნაგებობებს შორის.

Image
“ჩაის სახლი”, 2007 წლის ფოტო

თავისი არსებობის მანძილზე შენობამ გარკვეული ცვლილებები განიცადა. XIX- XX საუკუნის მიჯნაზე მთავარი ფასადის შუა ნაწილი გააფორმეს მუშარაბიანი  შუშაბანდით, ხოლო მარჯვენა კიდეში დაამატეს კანელურებიან პილასტრებს შორის მოქცეული, სწორკუთხაღიობებიანი ერთი სართული. იმავე ადგილზე XX საუკუნის ბოლოს განხორციელებულმა

Image
ჩაის სახლი, 2007 წლის ფოტო

დაშენებამ დაარღვია ნაგებობის პროპორცია, ხოლო 2012 წელს, შენობის  მთელ პერიმეტრზე დამატებულმა ორმა სართულმა დაჩრდილა ძეგლის არქიტექტურული ღირებულება. გარდა ამისა, ფასადები შელესეს მოვარდისფრო-მოწითალო ნალესობით, რომლის ფერი უახლოვდება შენობის ქვით

Image
ჩაის სახლი, 2012 წლის ფოტო

არ იქნა გათვალისწინებული ნაგებობის რესტავრაციისათვის  2008 წელს ჩამოყალიბებული შემდეგი რეკომენდაცია: “ფასადების დაზიანებული ადგილების გამოსწორებისა და ვიზუალური მხარის გაუმჯობესების მიზნით დაუშვებელია ქვის წყობის დაფარვა თანამედროვე ქიმიური ნივთიერებების შემცველი ნებისმიერი სახის ნალესობით”.

Image
სასტუმროები “ბელ-ვიუ” და “ორიენტალი”
Image
გოგებაშვილის ქ. №8-10, 2007 წლის ფოტო

“ჩაის სახლის” გვერდზე ამჟამად სამშენებლო მოედანია გაშლილი. ახალშენებმა შეცვალა XIX საუკუნის ბოლოს აგებული სასტუმროები “ბელ-ვიუ” და “ორიენტალი”, სადაც XX საუკუნეში შინაგან საქმეთა სამმართველო და სხვა დაწესებულებები იყო განთავსებული (გოგებაშვილის ქ. №8-10).  სატუმრო “ბელ-ვიუ” 1996 წელს დაანგრიეს, ხოლო სასტუმრო ,,ორიენტალი”, რომელსაც ძეგლის სტატუსი გააჩნდა და არაერთი წლის მანძილზე იდგა უყურადღებოდ მიტოვებული –  2011 წელს.

გარდა არქიტექტურული ძეგლების “ნგრევა – შენებისა,” ბათუმის ცენტრში,  უშუალოდ წამომართულია უსაშველოდ დიდი  შენობები, რომლებიც არღვევს ქალაქის ჩამოყალიბებულ ურბანულ სახეს.

Image
რუსთაველის პრ. №17 მიმდებარე შენობებს შორის, 2012 წლის ფოტო

ურბანული მემკვიდრეობის სფეროში მიღებულ კანონების დეფიციტს ბათუმი ნამდვილად არ განიცდის (1990-იან წლებში ძეგლად აღიცხული შენობების ნუსხა განახლდა 1987 წელს, შეივსო – 2004 და 2006 წლებში; 2006-2007 წწ. მომზადდა ბათუმის ისტორიული ნაწილის ისტორიულ-კულტურული საყრდენი გეგმა).

ბათუმში კანონდარღვევით მიმდინარე ნგრევა და მშენებლობები დროულად უნდა იქცეს მსჯელობის საგნად, შეჩერდეს უმართავი პროცესები და გადაიდგას ნაბიჯები მდგომარეობის გამოსასწორებლად. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსალოდნელია კულტურული მემკვიდრეობის კიდევ უფრო დიდი დანაკარგები.

Aside | Posted on by | Tagged | დატოვე კომენტარი